Eye Movement Desensitization and Reprocessing – Απευαισθητοποίηση και Επανεπεξεργασία μέσω Οφθαλμικών Κινήσεων

Το EMDR είναι μια ψυχοθεραπεία που επιτρέπει στους ανθρώπους να θεραπεύονται από τα συμπτώματα και τη συναισθηματική δυσφορία που είναι αποτέλεσμα δυσάρεστων εμπειριών ζωής/βιωμάτων.  Επαναλαμβανόμενες μελέτες δείχνουν ότι με τη χρήση της θεραπείας EMDR οι άνθρωποι μπορούν να βιώσουν τα οφέλη της ψυχοθεραπείας που κάποτε χρειάστηκαν χρόνια για να φανεί η διαφορά. Υπολογίζεται ευρέως ότι ο σοβαρός συναισθηματικός πόνος απαιτεί μεγάλο χρονικό διάστημα για να θεραπευτεί. Η θεραπεία EMDR δείχνει ότι ο νους μπορεί στην πραγματικότητα να θεραπευτεί από το ψυχικό τραύμα όπως το σώμα ανακάμπτει από το φυσικό τραύμα. Όταν κόβετε το χέρι σας, το σώμα σας λειτουργεί φυσικά  για να κλείσει την πληγή. Εάν ένα ξένο αντικείμενο ή επαναλαμβανόμενος τραυματισμός ερεθίσει την πληγή τότε αυτή κακοφορμίζει και προκαλείται περαιτέρω πόνος. Μόλις «καθαριστεί η πληγή», αυτοθεραπεύεται.

Η θεραπεία με EMDR καταδεικνύει ότι μια παρόμοια ακολουθία γεγονότων συμβαίνει και με τις νοητικές διεργασίες. Το σύστημα επεξεργασίας πληροφοριών του εγκεφάλου προσανατολίζεται με φυσικό τρόπο προς την ψυχική υγεία. Εάν το σύστημα μπλοκάρεται ή του λείπει ισορροπία από την επίδραση ενός ενοχλητικού γεγονότος, το συναισθηματικό τραύμα πυροδοτείται ξανά και μπορεί να προκληθεί έντονη δυσφορία. Η θεραπεία αφαιρεί τα εμπόδια και επιτρέπει στο φυσικό σύστημα ίασης να λειτουργήσει ξανά.

Χρησιμοποιώντας τα λεπτομερή πρωτόκολλα και τις διαδικασίες που μαθαίνει κανείς στις συνεδρίες εκπαίδευσης της θεραπείας EMDR, οι κλινικοί βοηθούν τους ασθενείς να ενεργοποιήσουν τις φυσικές θεραπευτικές τους ικανότητες.

Περισσότερες από 30 μελέτες ελεγχόμενων αποτελεσμάτων με θετική έκβαση  έχουν γίνει σχετικά με τη θεραπεία EMDR. Μερικές από τις μελέτες δείχνουν ότι το 84% – 90% των θυμάτων που είχαν βιώσει ένα τραύμα, δεν παρουσίαζαν πια Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες  (ΔΜΤΣ) μετά από μόνο τρεις συνεδρίες 90 λεπτών.   Μια άλλη μελέτη, η οποία χρηματοδοτήθηκε από την ασφαλιστική εταιρεία Kaiser Permanente, διαπίστωσε ότι το 100% των ατόμων που είχαν βιώσει ένα τραύμα και το 77% εκείνων που είχαν βιώσει πολλαπλά τραύματα, δεν είχαν πλέον τη διάγνωση της ΔΜΤΣ μετά από μόνο έξι συνεδρίες 50 λεπτών. Σε άλλη μελέτη, το 77% των βετεράνων μάχης ήταν ελεύθερο από ΔΜΤΣ σε 12 συνεδρίες. Έχει διεξαχθεί τόση έρευνα σχετικά με τη θεραπεία EMDR, που αναγνωρίζεται πλέον ως αποτελεσματική μορφή θεραπείας για ψυχικό τραύμα και άλλες δυσμενείς εμπειρίες από οργανώσεις όπως η Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία, η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας και το Υπουργείο Άμυνας. Δεδομένης της παγκόσμιας αναγνώρισης ως αποτελεσματικής αντιμετώπισης του ψυχικού τραύματος, μπορείτε εύκολα να αντιληφθείτε πώς η θεραπεία EMDR θα ήταν αποτελεσματική στη διαχείριση των «καθημερινών» δύσκολων εμπειριών και αναμνήσεων που είναι ο λόγος που οι άνθρωποι έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση, αισθήματα αδυναμίας και όλα τα αναρίθμητα προβλήματα που φέρνουν σαν αίτημα για θεραπεία. Πάνω από 100.000 κλινικοί σε όλο τον κόσμο χρησιμοποιούν τη συγκεκριμένη θεραπεία. Εκατομμύρια άνθρωποι αντιμετωπίστηκαν με επιτυχία τα τελευταία 25 χρόνια.

Η θεραπεία EMDR έχει οκτώ φάσεις. Οι οφθαλμικές κινήσεις (ή άλλα αμφίπλευρα αισθητηριακά ερεθίσματα) χρησιμοποιούνται κατά τη διάρκεια ενός μέρους της συνεδρίας.  Αφού ο κλινικός έχει καθορίσει σε ποια μνήμη θα εστιάσει πρώτα, ζητά από τον θεραπευόμενο να κρατήσει διαφορετικές πτυχές αυτού του γεγονότος ή σκέψης στο μυαλό του και να χρησιμοποιήσει τα μάτια του για να εντοπίσει το χέρι του θεραπευτή καθώς μετακινείται πέρα ​​από το οπτικό πεδίο του θεραπευόμενου. Καθώς συμβαίνει αυτό, για λόγους που όπως θεωρεί ένας ερευνητής του Χάρβαρντ συνδέονται με τους βιολογικούς μηχανισμούς που εμπλέκονται στον ύπνο γρήγορων κινήσεων των ματιών (Rapid Eye Movement – REM), προκύπτουν εσωτερικές συνδέσεις και οι θεραπευόμενοι αρχίζουν να επεξεργάζονται τη μνήμη και τα ενοχλητικά συναισθήματα. Στην επιτυχημένη θεραπεία EMDR, τα δυσμενή  γεγονότα αλλάζουν σε συναισθηματικό επίπεδο.  Για παράδειγμα, ένα θύμα σωματικής κακοποίησης μετατοπίζεται από το συναίσθημα της φρίκης και της αποστροφής του ίδιου του του εαυτού στο να κρατήσει την πεποίθηση ότι “επέζησα και είμαι ισχυρός”. Σε αντίθεση με τις θεραπείες του λόγου, οι γνώσεις που αποκτούν οι θεραπευόμενοι στην θεραπεία EMDR δεν προέρχονται τόσο από την ερμηνεία του κλινικού, αλλά από τις δικές τους επιταχυνόμενες νοητικές και συναισθηματικές διεργασίες.  Το καθαρό αποτέλεσμα είναι ότι οι θεραπευόμενοι καταλήγουν με τη θεραπεία EMDR να αισθάνονται ενδυναμωμένοι από τις ίδιες τις εμπειρίες που πριν ίσως ένιωθαν ντροπή ή άλλα δύσκολα συναισθήματα.

Οι πληγές του θεραπευόμενου δεν έχουν κλείσει, αλλά έχουν  μεταμορφωθεί. Ως φυσικό αποτέλεσμα της θεραπευτικής διαδικασίας EMDR, οι σκέψεις, τα συναισθήματα και η συμπεριφορά των θεραπευόμενων είναι όλοι ισχυροί δείκτες συναισθηματικής υγείας και επίλυσης – όλα χωρίς να χρειάζεται να μιλάμε λεπτομερώς ή να κάνουμε εργασίες για το σπίτι, κάτι που χρησιμοποιείται σε άλλες θεραπείες.

Περιγραφή θεραπείας:

Η θεραπεία EMDR συνδυάζει διάφορα στοιχεία για να μεγιστοποιήσει την αποτελεσματικότητά της. Μια πλήρης περιγραφή της θεωρίας, της ακολουθίας της θεραπείας και της έρευνας σχετικά με τα πρωτόκολλα και τους ενεργούς μηχανισμούς μπορεί να βρεθεί στο F. Shapiro (2017 ) Eye Μovement Desensitization and Reprocessing:  Basic Principles, Protocols and Procedures (3rd edition) New York: Guilford Press.

Η θεραπεία EMDR εστιάζει την προσοχή της σε τρεις χρονικές περιόδους: το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον. Εστιάζεται στις παρελθούσες ενοχλητικές αναμνήσεις και τα σχετικά γεγονότα. Επιπλέον, έμφαση δίνεται και στις τρέχουσες καταστάσεις που προκαλούν δυσφορία και στην ανάπτυξη των δεξιοτήτων και των συμπεριφορών που απαιτούνται για θετικές μελλοντικές ενέργειες. Με τη θεραπεία EMDR, αυτά τα στοιχεία αντιμετωπίζονται με την εφαρμογή των οκτώ φάσεων θεραπείας της αναφερόμενης προσέγγισης.

 Φάση 1:   Η πρώτη φάση αποτελείται από τη (τις) συνεδρία (-ες) για η λήψη ιστορικού.  Ο θεραπευτής αξιολογεί τη θέληση του θεραπευόμενου και το αν είναι έτοιμος και αναπτύξει ένα σχέδιο θεραπείας.  Ο θεραπευόμενος και ο θεραπευτής προσδιορίζουν τους πιθανούς «στόχους» για τη διαδικασία  του EMDR. Αυτοί περιλαμβάνουν δύσκολες αναμνήσεις και τρέχουσες καταστάσεις που προκαλούν συναισθηματική δυσφορία.    Έμφαση δίνεται στην ανάπτυξη συγκεκριμένων δεξιοτήτων και συμπεριφορών που θα χρειαστούν στο θεραπευόμενο σε μελλοντικές καταστάσεις.

Η αρχική επεξεργασία του EMDR μπορεί να κατευθύνεται σε περιστατικά της παιδικής του ηλικίας και όχι στην εμφάνιση στρεσογόνων παραγόντων στην ενήλικη ζωή ή στο αναγνωρισμένο κρίσιμο περιστατικό εάν ο θεραπευόμενος είχε προβληματική παιδική ηλικία.  Οι θεραπευόμενοι αποκτούν γενική εικόνα των καταστάσεων τους, η συναισθηματική δυσφορία ανακουφίζεται και αρχίζουν να αλλάζουν τις συμπεριφορές τους.  Η διάρκεια της θεραπείας εξαρτάται από τον αριθμό των τραυμάτων και την ηλικία της εκδήλωσης της ΔΜΤΣ. Γενικά, τα άτομα με εκδήλωση ενός τραύματος στην ενήλικη ζωή, μπορεί να αντιμετωπιστούν επιτυχώς σε λιγότερο από 5 ώρες. Τα θύματα πολλαπλών τραυμάτων μπορεί να απαιτούν μεγαλύτερο διάστημα θεραπείας.

Φάση 2:   Κατά τη διάρκεια της δεύτερης φάσης της θεραπείας, ο θεραπευτής εξασφαλίζει ότι ο θεραπευόμενος έχει αρκετούς διαφορετικούς τρόπους διαχείρισης της συναισθηματικής δυσφορίας. Ο θεραπευτής μπορεί να διδάξει στον θεραπευόμενο μια ποικιλία τεχνικών απεικόνισης και μείωσης του στρες που μπορεί να χρησιμοποιήσει ο θεραπευόμενος κατά τη διάρκεια και μεταξύ των συνεδριών. Ένας στόχος της θεραπείας EMDR είναι να αναπτύξει ταχεία και αποτελεσματική αλλαγή, ενώ ο θεραπευόμενος διατηρεί ισορροπία κατά τη διάρκεια και μεταξύ των συνεδριών.

Φάσεις 3- 6:   Στις φάσεις τρία έως έξι, ένας στόχος καθορίζεται και υποβάλλεται σε επεξεργασία χρησιμοποιώντας τις διαδικασίες θεραπείας EMDR.   Αυτά περιλαμβάνουν ο θεραπευόμενος να αναγνωρίζει τρία πράγματα:
1.   Την έντονη οπτική εικόνα που σχετίζεται με την ανάμνηση
2.   Μια αρνητική πεποίθηση για τον εαυτό
3.   Σχετικά συναισθήματα και αισθήσεις του σώματος

Επιπρόσθετα, ο θεραπευόμενος αναγνωρίζει μια θετική πεποίθηση. Ο θεραπευτής βοηθά τον θεραπευόμενο να βαθμολογήσει τη θετική πεποίθηση καθώς και την ένταση των αρνητικών συναισθημάτων.  Μετά από αυτό, δίνεται οδηγία στον θεραπευόμενο να επικεντρωθεί στην εικόνα, την αρνητική σκέψη και τις αισθήσεις του σώματος ενώ συγχρόνως ασχολείται με την επεξεργασία τους μέσω του EMDR χρησιμοποιώντας σετ από αμφίπλευρο ερεθισμό.   Αυτά τα σετ μπορεί να περιλαμβάνουν κινήσεις ματιών, αγγίγματα (taps) ή ήχους.  Η μορφή και η διάρκεια αυτών των σετ είναι διαφορετική για κάθε θεραπευόμενο.   Σε αυτό το σημείο, έχει δοθεί στον θεραπευόμενο η οδηγία  να παρατηρεί ό, τι συμβαίνει στο νου και στο σώμα του.

Μετά από κάθε σειρά αμφίπλευρων ερεθισμάτων, ο κλινικός δίνει οδηγία  στον θεραπευόμενο να αφήσει το μυαλό του κενό και  να παρατηρήσει οποιαδήποτε σκέψη, συναίσθημα, εικόνα, μνήμη ή αίσθηση έρχεται στο μυαλό. Ανάλογα με την αντίδραση του θεραπευόμενου, ο κλινικός  θα επιλέξει τον επόμενο στόχο στον οποίο θα δοθεί προσοχή.   Αυτά τα επαναλαμβανόμενα σετ με κατευθυνόμενη εστιασμένη προσοχή εμφανίζονται πολλές φορές σε όλη τη διάρκεια της συνεδρίας.  Εάν ο θεραπευόμενος αναστατωθεί ή έχει δυσκολία να συνεχίσει, ο θεραπευτής ακολουθεί τις καθιερωμένες διαδικασίες για να βοηθήσει τον θεραπευόμενο να σταθεροποιηθεί και να επανέλθει στην θεραπευτική του πορεία.

Όταν ο θεραπευόμενος δεν αναφέρει καμία δυσφορία που σχετίζεται με τη στοχοθετημένη μνήμη, του ζητείται να σκεφτεί την προτιμώμενη θετική πεποίθηση που αναγνωρίστηκε στην αρχή της συνεδρίας. Σε αυτό το σημείο, ο θεραπευόμενος μπορεί να προσαρμόσει τη θετική πεποίθηση αν είναι απαραίτητο και στη συνέχεια να επικεντρωθεί σε αυτή κατά τη διάρκεια του επόμενου σετ  δυσάρεστων συμβάντων.

Φάση 7:   Στη φάση επτά όπου γίνεται το κλείσιμο της συνεδρίας, ο θεραπευτής ζητά από τον θεραπευόμενο να κρατήσει ένα ημερολόγιο κατά τη διάρκεια της εβδομάδας.   Το ημερολόγιο θα πρέπει να αναφέρει κάθε σχετικό υλικό που μπορεί να προκύψει.  Χρησιμεύει για να υπενθυμίσει στο θεραπευόμενο τις ασκήσεις αυτό-ηρεμίας που κατέκτησε στη φάση 2.

Φάση 8:   Η επόμενη περίοδος ξεκινά με τη φάση οκτώ.  Η 8η φάση εξετάζει τη μέχρι τώρα πρόοδο.   Η θεραπεία EMDR επεξεργάζεται όλα τα σχετικά γεγονότα του παρελθόντος, τα τρέχοντα περιστατικά που προκαλούν δυσφορία και τα μελλοντικά γεγονότα που θα χρειαστούν διαφορετικό τρόπο διαχείρισης.

*Ανακτήθηκε από το Ινστιτούτο EMDR ( Watsonville, CA. USA ) στην ιστοσελίδα www.emdr.com